Cel i zakres przedsięwzięcia
Głównym celem przedsięwzięcia jest opracowanie panelu diagnostyczno-prognostycznego opartego na analizie modyfikacji kwasów nukleinowych dla wczesnej diagnostyki, określenia rokowania i monitorowania leczenia przewlekłej białaczki limfocytowej (CLL).
Czym jest CLL i dlaczego potrzebujemy nowych narzędzi diagnostycznych?
Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) jest najczęstszą białaczką u dorosłych w krajach zachodnich. W praktyce klinicznej rozpoznanie opiera się na morfologii krwi oraz immunofenotypowaniu metodą cytometrii przepływowej. Kryterium ilościowe rozpoznania to obecność ≥ 5 × 10⁹/L (≥ 5000/µl) klonalnych limfocytów B o typowym immunofenotypie CLL we krwi obwodowej. Jednocześnie istnieją stany graniczne i jednostki pokrewne (np. monoklonalna limfocytoza komórek B – MBL; chłoniak z małych limfocytów – SLL), których rozróżnienie w części przypadków bywa trudne i wymaga pogłębionej diagnostyki.
Pomimo postępów w leczeniu, wciąż istotnym wyzwaniem pozostaje: (1) wczesna diagnostyka różnicowa, (2) precyzyjne określenie rokowania i ryzyka progresji oraz (3) obiektywne monitorowanie odpowiedzi na terapię. Szczególnie ważnym kierunkiem jest rozwój podejść wspierających ocenę choroby resztkowej (MRD), która ma udokumentowane znaczenie prognostyczne w CLL i coraz częściej stanowi punkt odniesienia w badaniach klinicznych nowych terapii.
Cele szczegółowe
- Wybór biomarkerów o największym potencjale diagnostycznym i prognostycznym w CLL na podstawie dotychczasowej wiedzy oraz dodatkowych analiz materiału archiwalnego.
- Adaptacja technik analitycznych (UPLC‑MS/MS oraz cytometria przepływowa) do zastosowania w rutynowym laboratorium diagnostycznym, z uwzględnieniem wymagań regulacyjnych (w szczególności IVDR) oraz maksymalnej automatyzacji procesu.
- Opracowanie optymalnych procedur kalibracyjnych i kontrolnych oraz walidacja etapów przedanalitycznych (pobieranie, transport, przechowywanie, przygotowanie materiału).
- Przetestowanie opracowanych rozwiązań w skali laboratoryjnej i przygotowanie ścieżki wdrożeniowej.
- Prowadzenie działań informacyjnych i promocyjnych upowszechniających rezultaty przedsięwzięcia.
Dlaczego modyfikacje kwasów nukleinowych?
Modyfikacje zasad w DNA i RNA są integralnym elementem regulacji ekspresji genów oraz stabilności genomu. Zespół przedsięwzięcia, w toku wieloletnich badań, zidentyfikował modyfikacje DNA związane ze szlakami aktywnej demetylacji i deaminacji, które wyraźnie różnicują pacjentów z CLL od osób bez choroby rozrostowej układu krwiotwórczego oraz mogą przewidywać czas do rozpoczęcia leczenia. Przedsięwzięcie rozwija tę koncepcję w kierunku rozwiązania możliwego do rutynowego zastosowania w diagnostyce.